Portal Orzeczeń Sądu Rejonowego dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie

UZASADNIENIE

wyroku Sądu Rejonowego dla W. M.w W.
z 7 czerwca 2021 roku

Powód (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą we W. wystąpił przeciwko Bankowi (...) Spółce Akcyjnej z siedzibą w W. o zapłatę kwoty 957,04 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od kwoty 588,04 zł od dnia 19 grudnia 2017 r. i od kwoty 369 zł od dnia 20 grudnia 2019 r. do dnia zapłaty. Powód zażądał także zwrotu kosztów procesu.

W uzasadnieniu powód wskazał, że 16 czerwca 2017 r. pozwany Bank zawarł z konsumentem umowę pożyczki nr (...). Kwota udzielonej pożyczki gotówkowej wynosiła 23.854,57 zł. Umowa została zawarta na okres od 16 czerwca 2017 r. do dnia 10 lipca 2024 r. Pozwany pobrał od konsumenta kwotę 629,76 zł tytułem prowizji. Konsument 4 grudnia 2017 r. dokonał wcześniejszej całkowitej spłaty zaciągniętego kredytu, wobec czego pozwany miał obowiązek rozliczenia części kwoty pobranej prowizji do 18 grudnia 2017 r. Powód na podstawie umowy cesji wierzytelności z dnia 11 grudnia 2019 r. zawartej z konsumentem, nabył przedmiotowe roszczenie względem pozwanego Banku. Powód domaga się zwrotu części kosztów kredytu w postaci prowizji w wysokości 588,04 zł, powołując się przy tym na dyspozycję art. 49 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim. Dodatkowo powód wniósł o zasądzenie na jego rzecz kwoty 369 zł tytułem poniesionych kosztów sporządzenia opinii w przedmiocie wyliczenia zwrotu kosztów kredytu.

(pozew - k. 2-5)

W dniu 11 lutego 2020 r. został wydany w sprawie nakaz zapłaty.

(nakaz zapłaty – k. 27)

W sprzeciwie od nakazu zapłaty pozwany Bank (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w W. wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Uzasadniając swoje stanowisko procesowe pozwany wskazał, iż prowizja za udzielenie kredytu była kosztem związanym z jednorazowymi czynnościami wykonywanymi przez Bank w związku z udzieleniem kredytu i jako taka nie podlega proporcjonalnemu zwrotowi na podstawie art. 49 ustawy o kredycie konsumenckim. Pozwany podniósł, że dokonując literalnej wykładni art. 49 u.k.k. należy odwołać się do brzmienia art. 16 ust. 1 Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/48/WE z 23 kwietnia 2008 r. w sprawie umów o kredyt konsumencki, który wskazuje, że konsument ma prawo w każdym czasie spłacić w całości lub w części swoje zobowiązania wynikające z umowy o kredyt. W takich przypadkach jest on uprawniony do uzyskania obniżki całkowitego kosztu kredytu na które składają się odsetki i koszty przypadające na pozostałe okresy obowiązywania umowy. Pozwany wskazał ponadto, że definicja legalna całkowitego kosztu kredytu wynikająca z art. 5 pkt. 6 u.k.k. w sposób przykładowy wymienia rodzaje kosztów, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z umową o kredyt, zatem w oparciu o literalną wykładnię art. 49 u.k.k. należy stwierdzić, że redukcja kosztów dotyczy tych które składają się na całkowity koszt kredytu i które jednocześnie dotyczą okresu, o który skrócono czas obowiązywania umowy. Stąd nie wszystkie koszty pożyczki ulegają obniżeniu w przypadku wcześniejszej spłaty zobowiązania. Prowizja za udzielenie pożyczki oraz opłata przygotowawcza za rozpatrzenie wniosku, sporządzenie i zawarcie umowy pożyczki są kosztami związanymi z jednorazowymi czynnościami lub usługami wykonywanymi przez pozwanego w związku z udzieleniem pożyczki. Pozwany zakwestionował także powoływanie się na wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 11 września 2019 r. w sprawie C-383/18 wskazując, że Trybunał dokonał interpretacji Dyrektywy, a nie ustawy o kredycie konsumenckim, tylko dyrektywy na podstawie angielskiej i niemieckiej wersji językowej oraz, że nie jest wiążący dla sądu rozpoznającego sprawę. Ponadto powód będący przedsiębiorcą prowadzącym działalność gospodarczą w zakresie obrotu wierzytelnościami nie może opierać swojego roszczenia na wykładni tworzonej przez Trybunał dla konsumentów. Pozwany podniósł zarzut nadużycia prawa podmiotowego przez powoda, albowiem powód jest przedsiębiorcą i nie może korzystać z uprawnień przysługujących konsumentowi. Pozwany wniósł nadto o oddalenie roszczenia powoda w zakresie żądania zasądzenia kwoty 369 zł tytułem sporządzenia prywatnej opinii, albowiem sporządzona ona została wyłącznie w celu zwiększenia zysku z wytoczonego powództwa. Ponadto opinia ta była zbędna, albowiem wyliczenia w zakresie wysokości wyliczenia kwoty prowizji nie są na tyle skomplikowane, by wymagały opinii eksperta.

(sprzeciw od nakazu zapłaty - k. 32-43)

W odpowiedzi na sprzeciw powód podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wskazał, że na podstawie zasady swobody umów, konsument miał prawo przenieść przysługującą mu wierzytelność na inny podmiot. Jeśli by przychylić się do argumentacji pozwanej w zakresie nadużycia prawa podmiotowego przez powoda, oznaczałoby to ograniczenie możliwości realizacji roszczeń przez konsumenta, a tym samym zmniejszenie jego ochrony przy dochodzeniu roszczeń. Ponadto, w ocenie powoda, nie doszło w niniejszej sprawie do nadużycia prawa podmiotowego ani naruszenia jakichkolwiek klauzul generalnych. W odniesieniu zaś do pozorności opinii powód podniósł, że pozwany nie przedstawił żadnego argumentu wskazującego na pozorność przedstawionej opinii, która jest rzetelna i opiera się na informacjach wynikających wprost z zaciągniętej umowy kredytowej.

(odpowiedź na sprzeciw od nakazu zapłaty - k. 52-54)

W toku postępowania strony podtrzymywały swoje stanowiska w sprawie.

Sąd Rejonowy ustalił, co następuje:

Konsument M. R. (pożyczkobiorca) zawarł 16 czerwca 2017 r. z Bankiem (...) S.A. z siedzibą w W. umowę pożyczki gotówkowej nr (...), na podstawie której Bank udzielił mu pożyczki w kwocie 23.854,57 zł (§ 5 ust. 1 umowy). Umowa została zawarta na czas określony od 16 czerwca 2017 r. na okres 84 miesięcy r. (§ 5 ust. 3 umowy). W umowie wskazano, iż pożyczkobiorca zobowiązał się do zapłaty m. in. prowizji bankowej od udzielonej pożyczki w wysokości 629,76 zł). Zgodnie z umową, pożyczkobiorca zobowiązany był do spłaty pożyczki w ratach, których wysokość wynosiła 477,63 zł, z wyjątkiem ostatniej raty wyrównującej (§ 5 ust. 3, 6 umowy). Wcześniejsza częściowa/całkowita spłata mogła być zrealizowana, jeśli pożyczkobiorca zapewnił na rachunku środki wystarczające na wcześniejszą spłatę i złoży dyspozycję odnośnie wcześniejszej spłaty (§ 12 ust. 2 pkt 1).

(dowód: umowa pożyczki wraz z załącznikami – k. 9-11v.)

4 grudnia 2017 r. kredytobiorca M. R. dokonał całkowitej spłaty zobowiązania wynikającego z umowy pożyczki nr (...).

(bezsporne, a nadto dowód: oświadczenie o dokonaniu całkowitej spłaty – k. 12, zaświadczenie banku – k. 13)

6 grudnia 2019 r. kredytobiorca M. R. zawarł z powodem umowę cesji nr (...), której przedmiotem była wierzytelność pieniężna wynikająca z umowy pożyczki nr (...), tj. przysługująca mu wierzytelność wobec Banku (...) S.A., obejmująca w szczególności wierzytelność o zwrot wszelkich nienależnie pobranych opłat i kosztów oraz zwrot kosztów w związku z wcześniejszą spłatą ww. pożyczki oraz wszystkimi związanymi z tymi wierzytelnościami prawami.

(dowód: umowa przelewu wierzytelności – k. 14-14v., oświadczenie o zwolnieniu tajemnicy bankowej - k. 17)

(...) sp. z o.o. z siedzibą we W. zlecił sporządzenie opinii w przedmiocie wyliczenia zwrotu kosztów pożyczki nr (...). Wysokość kwoty do zwrotu z tytułu wcześniejszej spłaty kredytu została wyliczona na kwotę 588,04 zł. Koszt sporządzenia opinii wyniósł 369 zł brutto.

(dowód: opinia – k. 18-20, faktura VAT – k. 21)

Powód pismem z 6 grudnia 2019 r. zawiadomił pozwanego o dokonanym przez kredytobiorcę M. R. przelewie wierzytelności z tytułu wcześniejszej spłaty pożyczki, wynikającej z umowy nr (...), a także wyrażeniu przez kredytobiorcę zgody na uchylenie tajemnicy bankowej na rzecz powoda. Jednocześnie powód wezwał Bank do zapłaty kwoty 957,04 zł w terminie 3 dni od dnia otrzymania wezwania. Wezwanie zostało doręczone pozwanemu 16 grudnia 2019 r.

(dowód: wezwanie do zapłaty wraz z potwierdzeniem nadania i odbioru - k. 15, 22-23, zawiadomienie o przelewie wierzytelności – k. 16, oświadczenie o zwolnieniu tajemnicy bankowej - k. 17)

Sąd ustalił powyższy stan faktyczny na podstawie złożonych do akt sprawy dowodów z dokumentów prywatnych, których prawdziwość i treść nie była kwestionowana przez strony postępowania, jak również Sąd nie powziął wątpliwości co do ich autentyczności, dlatego mogły one stanowić podstawę ustaleń stanu faktycznego. Na ich podstawie Sąd ustalił jakie roszczenie przysługuje powodowi wobec strony pozwanej tj. z jakiego tytułu i w jakiej wysokości. Należy dodać, że przedłożona przez powoda umowa o pożyczkę nr (...) i oświadczenie poprzednika prawnego powoda o dokonaniu całkowitej spłaty kredytu oraz zaświadczenie z banku o spłacie kredytu, potwierdzają w pełni fakt wcześniejszej spłaty zobowiązania wobec strony pozwanej.

Należy dodać, że okoliczności bezsporne w ogóle nie wymagały wykazywania ich prawdziwości za pomocą dowodów zgodnie z treścią art. 229 - 230 k.p.c. albowiem zostały przez strony wprost przyznane, bądź też nie zostały zaprzeczone, co zostało przez Sąd ocenione na zasadzie przywołanych przepisów.

Sąd Rejonowy zważył, co następuje:

Powództwo zasługiwało na częściowe uwzględnienie.

W niniejszej sprawie powód domagał się zasądzenia od pozwanego Banku kwoty 957,04 zł, w tym m.in. kwoty 588,04 zł tytułem zwrotu części prowizji w związku z wcześniejszą spłatą pożyczki udzielonej przez pozwanego pożyczkobiorcę oraz kwoty 369 zł tytułem poniesionych kosztów sporządzonej prywatnej opinii.

Zgodnie z art. 509 § 1 i 2 k.c. wierzyciel może przenieść wierzytelność bez zgody dłużnika na osobę trzecią (przelew), chyba że sprzeciwiałoby się to ustawie, zastrzeżeniu umownemu albo właściwości zobowiązania. Wraz z wierzytelnością przechodzą na nabywcę wszelkie związane z nią prawa, w szczególności roszczenie o zaległe odsetki.

Odnosząc się do istoty sporu pomiędzy stronami to poza sporem pozostawało, iż zgodnie z wiążącą strony umową pożyczki, pozwany miał prawo pobrać kwotę prowizji za udzielenie pożyczki. Pożyczka została udzielona na rzecz konsumenta. Bezsporny był także fakt wcześniejszej spłaty pożyczki przez pożyczkobiorcę.

Strona pozwana zakwestionowała natomiast prawo powoda do żądania zwrotu prowizji wskazując, że prowizja jest kosztem związku z udzieleniem pożyczki i jako taka nie podlega proporcjonalnemu zwrotowi na podstawie art. 49 ustawy o kredycie konsumenckim. Wykładnia wymienionego przepisu w ocenie pozwanego miała bowiem wskazywać na to, iż prowizja jako koszt związany z jednorazową czynnością pozwanego nie był kosztem podlegającym zwrotowi.

Pozwany kwestionował także wystąpienie powoda z pozwem podnosząc, że powód jest przedsiębiorcą, a zatem motywy zawarte w wyroku (...) C-383/18 nie mają do niego zastosowania, ani nie mogą go chronić w relacji z innym przedsiębiorcą.

Wobec powyższego spór zasadniczo koncentrował się wokół oceny prawnej roszczenia powoda tj. czy w świetle przepisów prawa pozwany jest zobowiązany do zwrotu prowizji.

Zgodnie z art 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. z 2018.993 j.t. ze zm. dalej jako „u.k.k.”), przez umowę o kredyt konsumencki rozumie się umowę o kredyt w wysokości nie większej niż 255.550,00 zł albo równowartość tej kwoty w walucie innej niż waluta polska, który kredytodawca w zakresie swojej działalności udziela lub daje przyrzeczenie udzielenia konsumentowi. Przez umowę o kredyt konsumencki rozumie się także umowę o kredyt niezabezpieczony hipoteką, który jest przeznaczony na remont domu albo lokalu mieszkalnego, w tym w wysokości większej niż wysokość określona w ust. 1. W świetle art. 3 ust. 2 pkt 2 cytowanej ustawy, za umowę o kredyt konsumencki uważa się w szczególności umowę kredytu w rozumieniu przepisów prawa bankowego. Podkreślenia wymaga również, iż zgodnie z art. 78a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. prawo bankowe (Dz.U. z 2017 r. poz. 1876 t.j. dalej „p.b.”) przepisy ustawy stosuje się do umów kredytu i pożyczki pieniężnej, zawieranych przez bank zgodnie z przepisami ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim, w zakresie nieuregulowanym w tej ustawie.

Nie budzi także żadnych wątpliwości dopuszczalność zastrzeżenia prowizji w umowie kredytu. Wynika to wprost z brzmienia art. 69 ust. 1 p.b., wedle której kredytobiorca zobowiązuje się do zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Prowizja, jako element umowy bankowej ma charakter fakultatywny i jej ustanowienie jest zależne od woli stron.

Pojęcie „prowizji” nie posiada swojej definicji ustawowej. W słownikach prowizja oznacza wynagrodzenie za pośrednictwo w transakcji handlowej ustalane w procentach od wartości transakcji ( (...) Prowizja to wynagrodzenie za dokonanie pewnej czynności prawnej lub faktycznej - w tym wypadku chodzi o przyznanie kredytobiorcy kwoty kredytu.

Stosownie do art. 48 ust. 1 u.k.k., konsument ma prawo w każdym czasie do spłaty całości lub części kredytu przed terminem określonym w umowie.

Skutki powyższej regulacji zostały określone w art. 49 ust. 1 u.k.k., zgodnie z którym w przypadku spłaty całości kredytu przed terminem określonym w umowie, całkowity koszt kredytu ulega obniżeniu o te koszty, które dotyczą okresu, o który skrócono czas obowiązywania umowy, chociażby konsument poniósł je przed tą spłatą.

Przepis ten przewiduje zatem mechanizm automatycznego obniżenia kosztów kredytobiorcy z tytułu umowy o kredyt konsumencki albo kosztów związanych z taką umową, ustanawiając zasadę proporcjonalnej redukcji tych kosztów. Stosownie do art. 52 u.k.k., kredytodawca jest zobowiązany do rozliczenia z konsumentem kredytu w terminie 14 dni od dnia dokonania wcześniejszej spłaty kredytu w całości.

Zgodnie z literalnym brzmieniem art. 49 ust. 1 u.k.k. przepis ten obejmuje swoim zakresem całkowity koszt kredytu. Z kolei definicja całkowitego kosztu kredytu zawarta została w art. 5 pkt 6 u.k.k., który stanowi, że całkowity koszt kredytu to wszelkie koszty, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z umową o kredyt, w szczególności: a) odsetki, opłaty, prowizje , podatki i marże jeżeli są znane kredytodawcy oraz b) koszty usług dodatkowych w szczególności ubezpieczeń, w przypadku gdy ich poniesienie jest niezbędne do uzyskania kredytu - z wyjątkiem kosztów opłat notarialnych ponoszonych przez konsumenta.

Przepisy art. 49 i 48 ustawy o kredycie konsumenckim stanowią efekt procesu implementacji postanowienia art. 16 ust. 1 Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/48/WE z dnia 23 kwietnia 2008 r. w sprawie umów o kredyt konsumencki oraz uchylającą dyrektywę Rady 87/102/EWG (Dz.U. UE.L.2008.133.66 ze zm.), zgodnie z którym konsument ma prawo w każdym czasie spłacić w całości lub w części swoje zobowiązania wynikające z umowy o kredyt. W takich przypadkach jest on uprawniony do uzyskania obniżki całkowitego kosztu kredytu, na którą składają się odsetki i koszty przypadające na pozostały okres obowiązywania umowy.

Przyjęcie stanowiska pozwanego sugerowałoby, że przepis art. 49 ust. 1 u.k.k. na potrzeby proporcjonalnej redukcji kosztów kredytu konsumenckiego przewiduje nowe kategorie kosztów stanowiących części składowe całkowitego kosztu kredytu, tj. te, które dotyczą okresu kredytowania i tym samym podlegają wspomnianej zasadzie oraz te, które nie dotyczą tego okresu, a ich wysokość jest niezależna od czasu trwania umowy i niezmienna w czasie (pobierane zazwyczaj jednorazowo mają rekompensować poniesione przez kredytodawcę koszty przygotowania umowy). W ocenie Sądu, taki sposób interpretacji tego przepisu byłby niezgodny z założeniami ustawy o kredycie konsumenckim i instytucjami, które ona przewiduje w celu zapewnienia rzeczywistej ochrony kredytobiorcy – konsumentowi.

Należy zauważyć, że ustawodawca w ustawie o kredycie konsumenckim wyróżnia dwa rodzaje kosztów: odsetkowe i pozaodsetkowe. W szczególności ustawa ta formułując znaczenie całkowitego kosztu kredytu w żaden sposób nie wyróżnia kosztów mających charakter ciągły czy jednorazowy. Tym samym tworzenie dodatkowych kategorii kosztów, tych które dotyczą okresu, o który skrócono czas obowiązywania umowy i te przypadające na pozostały okres obowiązywania umowy nie znajduje oparcia w ustawie.

Tego rodzaju pogląd jest sprzeczny nie tylko z definicją ustawową całkowitego kosztu kredytu konsumenckiego, ale także jest niespójny z konstrukcją ustawy o kredycie konsumenckim jako całości, jej istotą, celem i założeniami wprowadzonymi w celu ochrony konsumenta, zwiększenia przejrzystości tych usług i eliminowania potencjalnych zagrożeń. Jest on także nie do zaakceptowania, z uwagi na sprzeczny z wykładnią celowościową i prounijną. Nie można zapominać o tym, że ustawa o kredycie konsumenckim, w ślad za dyrektywą (...) ma zapewnić efektywną ochronę kredytobiorcy – konsumentowi i z tej perspektywy przepisy wprowadzające pewne instytucje służące realizacji tego celu powinny być interpretowane.

Celem wprowadzenia art. 49 ust 1 u.k.k. było stworzenie preferencji dla ekonomicznych interesów konsumenta w taki sposób, aby umowny układ kosztów związanych z kredytem nie powodował, że w przypadku posiadania nadmiaru środków kredytobiorca będzie powstrzymywał się przed skorzystaniem w ustawowego uprawnienia, z uwagi na brak opłacalności ekonomicznej takiego rozwiązania.

Jego istotą jest również uniemożliwienie kredytodawcy osiągnięcia korzyści finansowych związanych z kredytem, naliczonych za okres, w którym kredytobiorca dokonujący przedterminowej spłaty – faktycznie z kredytu nie skorzystał. Rekompensatą dla kredytodawcy, jaką przewidział ustawodawca, tak unijny, jak i krajowy, z pewnymi wyjątkami, jest prowizja za przedterminową spłatę, która także podlega pewnym ograniczeniom (art. 50–51 u.k.k.).

Odwołując się do istoty ustawy o kredycie konsumenckim, Sąd zwraca uwagę, że także w przypadku odstąpienia od umowy kredytu (art. 53 u.k.k.) zwrotowi podlegają wszelkie koszty, nawet te już poniesione przez konsumenta i mające rekompensować kredytodawcy koszty przygotowania umowy czyli m.in. prowizja (art. 54 u.k.k.).

Art. 49 ust. 1 u.k.k. nie wyłącza przedmiotowo możliwości obniżenia żadnego z rodzajów kosztów określonych w art. 5 pkt 6 ustawy. Ostatnia część zdania w art. 49 ust. 1 ustawy wyraźnie stanowi, że obniżeniu podlegają nawet te koszty, które konsument poniósł przed spłatą kredytu. Oznacza to, że intencją ustawodawcy było, aby nie różnicować możliwości obniżenia kosztu kredytu w zależności od tego, jaki charakter ma ten koszt i w jakim czasie został poniesiony. Próba interpretacji tego przepisu w oderwaniu od istoty i celu ustawy o kredycie konsumenckim jako całości stwarza stan naruszenia tego przepisu i jego ratio legis, którego celem jest zmniejszenie ciężarów finansowych konsumenta kredytobiorcy, a także stwarzałaby możliwość nadużycia i omijania ograniczeń związanych z przedterminową spłatą kredytu przez konsumenta.

Ponadto fakt, że całkowity koszt kredytu w przypadku wcześniejszej spłaty kredytu obejmuje wszystkie koszty jakie zostały nałożone na konsumenta, potwierdził także Trybunał Sprawiedliwości w wyroku z dnia 11 września 2019 r. w sprawie C-383/18 ( (...) Sp. z o.o. v Spółdzielcza Kasa Oszczędnościowo-Kredytowej im. F. S. i in.). W uzasadnieniu Trybunał Sprawiedliwości podniósł, że art. 3 lit. g) omawianej dyrektywy definiuje „całkowity koszt kredytu” jako obejmujący wszystkie koszty, łącznie z odsetkami, prowizjami, podatkami oraz wszelkimi innymi opłatami, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z umową o kredyt, które to koszty znane są kredytodawcy, z wyjątkiem kosztów notarialnych. Definicja ta nie zawiera zatem żadnego ograniczenia dotyczącego okresu obowiązywania danej umowy o kredyt. Zatem Trybunał wyjaśnił, że art. 16 ust. 1 dyrektywy (...) należy interpretować w ten sposób, że prawo konsumenta do obniżki całkowitego kosztu kredytu w przypadku wcześniejszej spłaty kredytu obejmuje wszystkie koszty, które zostały nałożone na konsumenta.

Niezasadne okazały się twierdzenia pozwanego, że przywołany przez powoda wyrok Trybunału Sprawiedliwości nie znajduje zastosowania w rozpoznawanej sprawie, gdyż wiąże tylko sąd zadający pytanie prejudycjalne, a także, że dotyczy on wykładni art. 16 i to zawartych w wersji angielskiej i niemieckiej, a nie przepisu art. 49 u.k.k. Zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 2019 r. III CZP 45/19 (L., Numer (...)), którą sąd orzekający podziela w całości, Sąd Najwyższy wskazał, że przystępując do Unii Europejskiej, Polska, na mocy Traktatu Ateńskiego zawartego 16 kwietnia 2003 r., od dnia akcesji jest związana postanowieniami traktatów założycielskich i wspólnotowych aktów prawnych przyjętych przed dniem przystąpienia. W konsekwencji Polska stała się również adresatem dyrektyw, o ile są one skierowane do wszystkich państw członkowskich. W zakresie umów o kredyt konsumencki taką powszechną dyrektywą jest Dyrektywa 2008/48/WE. Odnosząc się do analizy różnych wersji językowych art. 16 ust. 1 Dyrektywy (...) która nie pozwala na ustalenie dokładnego zakresu przewidywanej przez ten przepis obniżki całkowitego kosztu kredytu, Sąd Najwyższy wskazał, że Trybunał Sprawiedliwości w swoim wyroku uwzględnił przy dokonaniu wykładni przepisu prawa Unii nie tylko jego brzmienie, ale także kontekst oraz cele regulacji, której część on stanowi. Sąd Najwyższy zwrócił także uwagę, że zgodnie z art. 267 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (wersja skonsolidowana Dz.Urz. UE C 202 z 2016 r., s. 47 dalej (...)) (...) przysługuje kompetencja do dokonania wiążącej wykładni omawianej Dyrektywy, co oznacza, że dokonana przez Trybunał wykładnia ma charakter wiążący. Jeżeli zatem (...) dokonał wykładni konkretnego przepisu prawa unijnego, np. zawartego w dyrektywie, przesądzając, który z dwóch lub więcej potencjalnie wchodzących w grę sposobów rozumienia tego przepisu uważa za prawidłowy to taki sam sposób interpretacji powinien być przyjmowany w później wydawanych wyrokach sądów krajowych, w których znajdzie zastosowanie ten przepis. Jednocześnie Sąd Najwyższy przypomniał, że zgodnie z art. 4 ust. 3 (...) na organach państw członkowskich, w tym, w ramach ich jurysdykcji, również na sądach, ciąży obowiązek podjęcia wszelkich właściwych środków ogólnych lub szczególnych w celu zapewnienia wykonania zobowiązań wynikających z Traktatów lub aktów instytucji Unii – dyrektywy. Co należy rozumieć, że stosując prawo krajowe, bez względu na to, czy sporne przepisy zostały przyjęte przed czy po wydaniu dyrektywy, sąd krajowy, który musi dokonać jej wykładni, powinien tego dokonać, tak dalece, jak to tylko możliwe, zgodnie z brzmieniem i celem dyrektywy, po to, by osiągnąć przewidywany przez nią rezultat. Z przywołanej przez Sąd Najwyższy zasady powszechnego związania wykładnią prawa unijnego dokonaną przez (...), znajdującej potwierdzenie w orzecznictwie Trybunału jak i Sądu Najwyższego (zob. np. wyrok z dnia 4 czerwca 2009 r., C-8/08, czy postanowienie składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 sierpnia 2018 r., III UZP 4/18, OSNP 2018 nr 12, poz. 165) należy stwierdzić, że orzeczenie (...), wiąże sądy krajowe, skoro wydanie przez sąd krajowy orzeczenia z oczywistym naruszeniem wyroku (...) może stanowić podstawę odpowiedzialności państwa członkowskiego za szkody wyrządzone jednostkom wskutek naruszenia prawa wspólnotowego. Biorcą pod uwagę powyższe Sąd Najwyższy w przytoczonej Uchwale III CZP 45/19 rozstrzygnął, że przewidziane w art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (t.j. Dz.U. 2019 r. poz. 1083) uprawnienie konsumenta do obniżenia całkowitego kosztu kredytu w przypadku jego spłaty w całości przed terminem określonym w umowie obejmuje także prowizję za udzielenie kredytu.

Reasumując, w ocenie Sądu uprawnienie określone w art. 49 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim - do obniżenia całkowitego kosztu kredytu w przypadku jego spłaty w całości przed terminem określonym w umowie, obejmuje wszystkie koszty nałożone na konsumenta, w tym także prowizję za udzielenie kredytu, co w kontekście orzecznictwa zarówno Trybunału Sprawiedliwości, jak i Sądu Najwyższego nie budzi żadnych wątpliwości. Przewidziane w art. 49 ust. 1 u.o.k.k. uprawnienie konsumenta do obniżenia całkowitego kosztu kredytu w przypadku jego spłaty w całości przed terminem określonym w umowie obejmuje także prowizję za udzielenie kredytu. Przepis art. 49 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim nie wprowadza żadnego rozróżnienia co do charakteru opłat, które podlegają zwrotowi w sytuacji wcześniejszej spłaty zobowiązania kredytowego. Tym samym za niezasadne należało uznać stanowisko pozwanego, w myśl którego art. 49 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim odnosi się jedynie do tych kosztów, których wysokość lub powstanie zależy bezpośrednio od okresu kredytowania.

Odnosząc się natomiast do zarzutu nadużycia prawa podmiotowego przez powoda, zauważyć należy, iż powoływanie się na art. 5 k.c. może mieć miejsce w sytuacjach wyjątkowych, gdy uwzględnienie powództwa prowadziłoby do sytuacji nieakceptowanej ze względów aksjologicznych i teleologicznych (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 26 października 2016r. I ACa 379/15, LEX 2172512) Przede wszystkim jednak należy podkreślić, że, w orzecznictwie i nauce prawa cywilnego formułowana jest tzw. „zasada czystych rąk”, w myśl której na nadużycie prawa nie może powoływać się podmiot, który sam zachowuje się w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego. Podnosi się przy tym, że badając zgodność zachowania uprawnionego z normami moralnymi brać pod uwagę także postawę drugiej strony (nie może jednak być mowy o automatyzmie), a wskazówka ta jest w zasadzie tylko konkretyzacją ogólnych reguł formułowania i uzasadniania ocen moralnych (por. M. M. (w:) E. G. (red.) Kodeks cywilny. Komentarz, W. 2008, s. 20, wyroki SN z 4 stycznia 1979r., III CRN 273/78, z dnia 11 maja 2015r., I PK 134/15 Stosownie do treści art. 5 k.c., Nie można czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego, takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony. W aspekcie powyższego podnieść należy, że pozwany nie uregulował swojego zobowiązania wobec pożyczkobiorcy, nie podejmował prób porozumienia się z nim, jak i z powodem, a przecież pożyczkobiorca spłacił całą kwotę pożyczki w grudniu 2017 r., czyli ponad 2 lata przed wytoczeniem powództwa. Pozwany nie wskazał na żadne okoliczności świadczące o tym, że spełnienie świadczenia na rzecz powoda lub pożyczkobiorcy była utrudniona lub niemożliwa z niezależnych od niego przyczyn. Ponadto wyrok (...) jasno określający zasady zwrotu kosztów kredytu – prowizji – w przypadku całkowitego spłaty kredytu (pożyczki) zapadł we wrześniu 2019 r., i już wtedy pozwany mógł samodzielnie dokonać zwrotu spornej kwoty na rzecz powoda lub pożyczkobiorcy. Takie zachowanie świadczy o tym, że pozwany sam nie przestrzegał zasad współżycia społecznego. Tym samym pozwany nie może skutecznie podnosić narzutu naruszenia prawa podmiotowego przez powoda.

Podsumowując, prowizja za udzielenie pożyczki na podstawie umowy nr (...), stanowi element całkowitych kosztów kredytu i podlega proporcjonalnemu zwrotowi na rzecz powoda, ze względu na dokonanie jego wcześniejszej, całkowitej spłaty.

Zatem skoro strony w umowie pożyczki określiły okres kredytowania od 16 czerwca 2017 r. na 84 miesiące do 10 lipca 2024 r. = 2581 dni, zaś powód wobec przedterminowej spłaty dokonanej przez M. R. (pierwotnego pożyczkobiorcę) nie korzystał z pożyczki przez 2410 dni (od 4 grudnia 2017 r. do 10 lipca 2024 r.), to pozwany powinien zwrócić powodowi kwotę 588,04 zł.

Wysokość prowizji z tytułu udzielonej pożyczki pobrana przez pozwanego wynosiła 629,76 zł. Dzienna kwota prowizji wynosiła 0,2439984502131 zł (tj. 629,76 zł : 2581 dni). Należna pozwanemu Bankowi prowizja za faktyczny okres kredytowania wynosiła 41,72 zł (tj. 0,2439984502131 zł x 171 dni). Dokonując proporcjonalnej redukcji tego kosztu do czasu dnia faktycznej spłaty pożyczki stwierdzić należy, że pozwany był obowiązany do zwrotu kwoty 588,04 zł (tj. 629,76 – 41,72 zł). Zasadnym było zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kwoty 588,04 zł stanowiącej tę część prowizji przypadającej do zwrotu po wcześniejszej spłacie pożyczki nr (...). W pozostałym zakresie Sąd powództwo oddalił.

Kwotę 588,04 zł Sąd zasądził wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia następnego po dniu wymagalności wierzytelności - od dnia 18 grudnia 2017 r., tj. po upływie 14 dniowego terminu na rozliczenie pożyczki z konsumentem, stosownie do art. 52 u.o.k.k. (co miało miejsce 4 grudnia 2017 r.) od 19 grudnia 2017 r. do dnia zapłaty.

Odnosząc się do dochodzonej pozwem kwoty 369 zł stanowiącej koszt opinii w przedmiocie wyliczenia zwrotu kosztów kredytu. Sąd mając na uwadze, przywołaną przez powoda uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 29 maja 2019 r. III CZP 68/18, wskazuje, że uchwała ta odnosiła się do dochodzenia odszkodowania za szkodę komunikacyjną w ramach odpowiedzialności cywilnej i zwrot kosztów ekspertyzy zleconej osobie trzeciej, jest uzasadniony tylko wtedy, gdy jej sporządzenie było w okolicznościach sprawy niezbędne do efektywnego dochodzenia odszkodowania. Sąd Najwyższy wskazał, że wydatek na ekspertyzę poniesiony przez cesjonariusza może być objęty należnym mu odszkodowaniem tylko w takich granicach, w jakich jego wysokość jest uzasadniona nakładem pracy na wykonanie ekspertyzy i odpowiada stosownemu do tego nakładu pracy rozmiarowi wynagrodzenia . Już z samej tezy uchwały należy przyjąć, że nie ma ona zastosowania w realiach rozpoznawanej sprawy. Opinia wykonana na zlecenie powoda, nie dość, że nie jest podpisana imiennie przez sporządzającego szczególnie, kiedy posiada oznaczenie, w lewym górnym rogu (...) Krajowe Centrum (...), to jeszcze faktura VAT za jej sporządzenie jest wystawiona przez inny podmiot Kancelaria (...), co stanowi o braku możliwości zweryfikowania przez Sąd poprawności i podmiotów ją sporządzających. Niezależnie od powyższego w ocenie Sądu zwrot powodowi kosztów za jej sporządzenie jest niezasadny także i z tego powodu, że obliczenie kwoty dochodzonej pozwem nie wymaga skomplikowanych działań matematycznych, a jedynie podstawienia kwoty prowizji wynikającej z umowy oraz obliczenia liczby dni trwania umowy i odjęcia liczby dni wykorzystanej pożyczki oraz podzielenia i pomnożenia przez siebie trzech liczb celem uzyskania ostatecznej kwoty stanowiącej o wysokości roszczenia. Działania te można wykonać przy użyciu kalkulatora czy arkusza E.. Stąd jej sporządzenie nie było niezbędne do ustalenie kwoty dochodzonego roszczenia. Ponadto wobec faktu, że opinia dotyczy wyliczenia zwrotu kosztów kredytu, zaś powód pozwem dochodzi proporcjonalnego zwrotu prowizji z tytułu wcześniejszej spłaty pożyczki co stanowi o rozbieżność roszczeń, Sąd potraktował ją jako dokument prywatny. Opinia ta nie może stanowić podstawy orzekania, a poniesiony koszt na jej sporządzenie nie zasługuje na uwzględnienie. Z tych względów Sąd oddalił roszczenie powoda o zasądzenie zwrotu kosztów opinii.

W punkcie 3 wyroku rozstrzygnięto o kosztach procesu, na podstawie art. 100 k.p.c., zgodnie z zasadą stosunkowego rozdziału tych kosztów. Powód wygrał proces w 61,44%, zaś pozwany w 38,56%.

Koszty po stronie powoda wyniosły: 100 zł tytułem opłaty od pozwu oraz 287 zł (opłata skarbowa od pełnomocnictwa – 17 zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika procesowego według stawki minimalnej wyliczonej od wartości przedmiotu sporu – § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie – 270 zł). Łącznie 387 zł.

Po stronie pozwanego koszty te wyniosły: 287 zł (opłata skarbowa od pełnomocnictwa – 17 zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika procesowego według stawki minimalnej wyliczonej od wartości przedmiotu sporu – § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych – 270 zł).

Łączne koszty procesu wyniosły 674 zł.

Pozwany winien ponieść koszty procesu w 61,44%. Skoro poniósł je w kwocie 287 zł, do zwrotu na rzecz powoda została kwota 127,11 zł (674 zł x 61,44% = 414,11 zł; 414,11 zł – 287 zł = 127,11 zł).

Mając na uwadze powyższe, orzeczono jak w sentencji.

Sygn. akt I C 2625/20

ZARZĄDZENIE

(...)