Portal Orzeczeń Sądu Rejonowego dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie

Sygn. akt I C 67/24

Uzasadnienie wyroku z dnia 28 czerwca 2024 r.

W pozwie z dnia 11 października 2023 r. powód żądał zasądzenia od pozwanego kwoty 8.274,33 złotych z tytułu umowy pożyczki wraz z odsetkami umownymi za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty, a ponadto zasądzenia kosztów procesu według norm przepisanych.

Pozwany żądał oddalenia powództwa oraz zasądzenia kosztów procesu według norm przepisanych.

Za podstawę wyroku Sąd Rejonowy przyjął następujące ustalenia i wnioski:

Powództwo zasługiwało na uwzględnienie w zakresie obejmującym żądanie zasądzenia od pozwanego na rzecz powoda kwoty 3.655,96 złotych wraz z odsetkami umownymi za opóźnienie w wysokości dwukrotności sumy stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i 5,5 punktów procentowych rocznie od dnia 23 marca 2020 r. do dnia zapłaty.

Z przedstawionych przez powoda dowodów z dokumentów i innych środków dowodowych, których wiarygodność nie budziła wątpliwości, jednoznacznie wynikało, że w dniu 21 lutego 2020 r. pozwany zawarł z (...) Spółką z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. umowę pożyczki w kwocie 3.626,26 złotych. Według postanowień tej umowy kwota pożyczki miała zostać wypłacona na bliżej określony rachunek bankowy prowadzony na rzecz wierzyciela pozwanego, w celu spłaty poprzedniej pożyczki zaciągniętej przez pozwanego. Wysokość umówionych odsetek kapitałowych od wykorzystanej pożyczki wynosiła 10% rocznie, opłata za refinansowanie pożyczki, nazwana przez strony prowizją, wynosiła 995,40 złotych, pozwany zobowiązany był do spłaty wykorzystanej pożyczki do dnia 22 marca 2020 r., a wysokość umówionych odsetek za opóźnienie odpowiadała odsetkom maksymalnym.

Ponadto, z przedstawionych przez powoda dowodów z dokumentów i innych środków dowodowych, których wiarygodność nie budziła wątpliwości, jednoznacznie wynikało również, że w dniu 26 marca 2020 r. pozwany zawarł z powodem umowę pożyczki w kwocie 4.655,53 złotych. Według postanowień tej umowy kwota pożyczki miała zostać wypłacona na bliżej określony rachunek bankowy prowadzony na rzecz wierzyciela pozwanego z tytułu wspomnianej umowy pożyczki zawartej w dniu 21 lutego 2020 r. ( (...) z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W.), w celu spłaty poprzedniej pożyczki zaciągniętej przez pozwanego. Wysokość umówionych odsetek kapitałowych od wykorzystanej pożyczki wynosiła 10% rocznie, opłata za refinansowanie pożyczki, nazwana przez strony prowizją, wynosiła 1.278,00 złotych, pozwany zobowiązany był do spłaty wykorzystanej pożyczki do dnia 25 kwietnia 2020 r., a wysokość umówionych odsetek za opóźnienie odpowiadała odsetkom maksymalnym.

Nie budziła wątpliwości okoliczność, że pozwany uzyskał od powoda tytułem umowy pożyczki zawartej w dniu 26 marca 2020 r. świadczenie polegające na spłacie poprzedniej pożyczki zaciągniętej przez pozwanego w dniu 21 lutego 2020 r., w drodze przelewu na bliżej określony rachunek bankowy prowadzony na rzecz wierzyciela pozwanego ( (...) z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W.). Wystarczającym dowodem tej okoliczności był dokument zawarty na k. 49 akt sprawy niniejszej, obejmujący potwierdzenie przez (...) Spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. spłaty pożyczki udzielonej w dniu 21 lutego 2020 r.

W okolicznościach sprawy niniejszej, wobec niezwrócenia przez pozwanego kapitału pożyczki wraz z umówionymi odsetkami za korzystanie z kapitału i odsetkami za opóźnienie w jego zwrocie oraz wobec nieskuteczności postanowień umownych zastrzegających opłaty za refinansowanie pożyczek, odpowiednio w kwotach 995,40 złotych i 1.278,00 złotych, należało przyjąć, że pozwany nie wykonał należnego zobowiązania wynikającego z umowy pożyczki w zakresie zwrotu kapitału pożyczki w kwocie 3.626,26 złotych wraz z umówionymi odsetkami za korzystanie z kapitału w kwocie 29,70 złotych (łącznie w kwocie 3.655,96 złotych) i odsetkami za opóźnienie w jego zwrocie od dnia 23 marca 2020 r.

Skoro pozwany uzyskał od powoda tytułem umowy pożyczki zawartej w dniu 26 marca 2020 r. świadczenie polegające na spłacie poprzedniej pożyczki zaciągniętej przez pozwanego w dniu 21 lutego 2020 r. u innego wierzyciela, w sprawie niniejszej powód mógł skutecznie żądać jedynie tych wierzytelności, które były należne z obu tych umów pożyczek i wynikały ze skutecznie zastrzeżonych postanowień umownych.

Według art. 720 § 1 i 2 Kodeksu cywilnego w brzmieniu obowiązującym z dniem 8 września 2016 r. (tekst jednolity Dz. U. z 2023 r. poz. 1610 ze zm.) przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości, a umowa pożyczki, której wartość przekracza tysiąc złotych, wymaga zachowania formy dokumentowej.

Na podstawie art. 77[2] Kodeksu cywilnego w brzmieniu obowiązującym z dniem 8 września 2016 r. do zachowania dokumentowej formy czynności prawnej wystarcza złożenie oświadczenia woli w postaci dokumentu, w sposób umożliwiający ustalenie osoby składającej oświadczenie.

W myśl art. 77[3] Kodeksu cywilnego w brzmieniu obowiązującym z dniem 8 września 2016 r. dokumentem jest nośnik informacji umożliwiający zapoznanie się z jej treścią.

Z kolei według art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim przez umowę o kredyt konsumencki rozumie się umowę o kredyt w wysokości nie większej niż 255.550 złotych albo równowartość tej kwoty w walucie innej niż waluta polska, który kredytodawca w zakresie swojej działalności udziela lub daje przyrzeczenie udzielenia konsumentowi. W myśl art. 3 ust. 2 pkt 1 tej ustawy za umowę o kredyt konsumencki uważa się w szczególności umowę pożyczki. Na podstawie art. 29 ust. 1 tej ustawy umowa o kredyt konsumencki powinna być zawarta w formie pisemnej, chyba że odrębne przepisy przewidują inną szczególną formę.

Treść przytoczonych wyżej przepisów art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim oraz art. 720 § 2 Kodeksu cywilnego w brzmieniu obowiązującym z dniem 8 września 2016 r. prowadzi do wniosku, że w przypadku umowy pożyczki zawartej po dniu 8 września 2016 r., której wartość przekracza tysiąc złotych i która to umowa kwalifikuje się jako umowa o kredyt konsumencki, dla skuteczności umowy wystarczające jest zachowanie formy dokumentowej przewidzianej w art. 77[2] i 77[3] Kodeksu cywilnego w brzmieniu obowiązującym z dniem 8 września 2016 r. (por. Tomasz Czech, Komentarz do art. 29 ustawy o kredycie konsumenckim, pkt 16. - 22., opublikowano: WKP 2018, Lex/el.).

Przedstawione przez powoda dowody z dokumentów i innych środków dowodowych, niewątpliwie spełniały wymagania formy dokumentowej przewidzianej w art. 77[2] i 77[3] Kodeksu cywilnego w brzmieniu obowiązującym z dniem 8 września 2016 r.

Znamienne, że z dokumentu zawartego na k. 30 akt sprawy niniejszej wynikało, że w dniu 21 sierpnia 2019 r. pozwany dokonał weryfikacji swej tożsamości za pomocą rachunku bankowego prowadzonego na jego rzecz w (...) S.A., udostępniając kredytodawcy numer tego rachunku, swoje imię i nazwisko oraz numer PESEL. Niewątpliwie celem tego było zawieranie umów na odległość. Ponadto z zawartej przez strony w dniu 21 sierpnia 2018 r. umowy ramowej (k. 13 i nast.) wynikało wprost, że strony zawierać będą umowy pożyczek na odległość.

Roszczenie o zwrot przez pozwanego kapitału pożyczki wraz z umówionymi odsetkami za korzystanie z kapitału i odsetkami za opóźnienie w jego zwrocie okazało się usprawiedliwione w kwocie 3.655,96 złotych (kapitał w kwocie 3.626,26 złotych wraz z umówionymi odsetkami za korzystanie z kapitału w kwocie 29,70 złotych) wraz z odsetkami za opóźnienie w jego zwrocie od dnia 23 marca 2020 r. do dnia zapłaty.

Wątpliwości budziła natomiast zasadność żądania zapłaty opłat za refinansowanie pożyczek w kwotach 995,40 złotych i 1.278,00 złotych.

Roszczenie o zapłatę opłat za refinansowanie pożyczek w kwotach 995,40 złotych i 1.278,00 złotych nie naruszało wprawdzie art. 36a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim.

Według art. 36a ust. 1 w zw. z art. 5 pkt 6a tej ustawy maksymalną wysokość pozaodsetkowych kosztów kredytu konsumenckiego, tj. wszystkich kosztów, które konsument ponosi w związku z umową o kredyt konsumencki, z wyłączeniem odsetek, oblicza się według wzoru:

𝑀𝑃𝐾𝐾 ≤ (𝐾 × 25%) + (𝐾 × 𝑛/𝑅 × 30%),

w którym poszczególne symbole oznaczają:

MPKK - maksymalną wysokość pozaodsetkowych kosztów kredytu,

K - całkowitą kwotę kredytu,

n - okres spłaty wyrażony w dniach,

R - liczbę dni w roku.

W okolicznościach sprawy niniejszej, względem umowy pożyczki zawartej w dniu 21 lutego 2020 r., gdzie 𝑀𝑃𝐾𝐾 ≤ (3.626,26 złotych × 25%) + (3.626,26 złotych × 30 dni / 365 dni × 30%), maksymalna wysokość pozaodsetkowych kosztów kredytu nie mogła przekraczać 995,98 złotych, a względem umowy pożyczki zawartej w dniu 26 marca 2020 r., gdzie 𝑀𝑃𝐾𝐾 ≤ (4.655,53 złotych × 25%) + (4.655,53 złotych × 30 dni / 365 dni × 30%), maksymalna wysokość pozaodsetkowych kosztów kredytu nie mogła przekraczać 1278,67 złotych.

Umówione opłaty w kwotach 995,40 złotych i 1.278,00 złotych za refinansowanie pożyczek nie przekraczały zaś tych kwot.

Ponadto w myśl art. 36a ust. 2 tej ustawy pozaodsetkowe koszty kredytu w całym okresie kredytowania nie mogą być wyższe od całkowitej kwoty kredytu.

Skoro pierwsza pożyczka została udzielona w kwocie 3.626,26 złotych, a druga w kwocie 4.655,53 złotych, umówione opłaty w kwotach 995,40 złotych i 1.278,00 złotych za refinansowanie pożyczek, stanowiące pozaodsetkowe koszty kredytu, nie przewyższały kwot pożyczek.

Niemniej, roszczenie o zapłatę przez pozwanego opłat w kwotach 995,40 złotych i 1.278,00 złotych za refinansowanie pożyczek okazało się nieskuteczne ze względu na naruszenie art. 385[1] § 1 Kodeksu cywilnego.

Według tego przepisu postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne), a nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.

W okolicznościach sprawy niniejszej ustalone w umowach kwoty 995,40 złotych i 1.278,00 złotych opłat za refinansowanie odpowiadały odpowiednio 27,45% i 27,45% udzielonych pożyczek (iloraz 995,40 złotych i 3.626,26 złotych wynosił 0, (...), podobnie iloraz 1.278,00 złotych i 4.655,53 złotych wynosił 0, (...)). Wysokość opłat za refinansowanie w kwotach 995,40 złotych i 1.278,00 złotych okazała się zatem rażąco wygórowana. Zastrzegając opłaty w tej kwocie naruszono zatem dobre obyczaje oraz w sposób rażący interes pozwanego jako konsumenta ze względu na rażąco wygórowane obciążenie konsumenta kosztami udzielenia pożyczek w sposób sprzeczny z regułą uczciwego obrotu handlowego.

Status pozwanego jako konsumenta przy zawieraniu umów pożyczek nie budził wątpliwości w myśl art. 22[1] Kodeksu cywilnego, według którego za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. W okolicznościach sprawy niniejszej nic nie wskazywało na to, aby zawarcie umów pożyczek związane było z tego rodzaju działalnością pozwanego. Z kolei status powoda jako przedsiębiorcy nie budził wątpliwości w świetle art. 43[1] Kodeksu cywilnego, podobnie jak poprzedniego wierzyciela pozwanego ( (...) z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W.).

Ustalenie umowne opłat za refinansowanie niewątpliwie nie zostało objęte indywidualnym uzgodnieniem z pozwanym, skoro postanowienie przewidujące taką opłatę zostało zawarte w projekcie umowy pochodzącym niewątpliwie wyłącznie od powoda oraz poprzedniego wierzyciela pozwanego ( (...) z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W.).

Opłata za refinansowanie nie stanowiła ponadto świadczenia głównego z umowy pożyczki, skoro brak było jakichkolwiek przeszkód prawnych, aby pożyczka mogła zostać udzielona bez zastrzegania takiej opłaty, jedynie w zamian za świadczenie polegające na zwrocie kapitału pożyczki wraz z umówionymi odsetkami kapitałowymi (analogicznie - por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 27 października 2021 r., III CZP 43/20, http://www.sn.pl/orzecznictwo, według której wynagrodzenie prowizyjne (prowizja), stanowiące wynagrodzenie z tytułu udzielenia pożyczki, przewidziane w umowie pożyczki, do której mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim, nie jest świadczeniem głównym w rozumieniu art. 385[1] § 1 Kodeksu cywilnego).

Roszczenie o zapłatę odsetek za opóźnienie nie naruszało art. 481 § 2 i 2[1] Kodeksu cywilnego w brzmieniu obowiązującym z dniem 1 stycznia 2016 r., według których jeżeli stopa odsetek za opóźnienie nie była oznaczona, należą się odsetki ustawowe za opóźnienie w wysokości równej sumie stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i 5,5 punktów procentowych, jednakże gdy wierzytelność jest oprocentowana według stopy wyższej, wierzyciel może żądać odsetek za opóźnienie według tej wyższej stopy, a maksymalna wysokość odsetek za opóźnienie nie może w stosunku rocznym przekraczać dwukrotności wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie równej sumie stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i 5,5 punktów procentowych. W okolicznościach sprawy niniejszej strony skutecznie ustaliły w drodze umowy także wysokość odsetek za opóźnienie nie przekraczających wysokości maksymalnej.

Stan opóźnienia pozwanego z wykonaniem zobowiązania do zwrotu pierwszej z udzielonych pożyczek z dniem 23 marca 2020 r. pozostawał poza sporem, podobnie jak wysokość umówionych odsetek za opóźnienie.

Brak było podstaw do uwzględnienia przedawnienia roszczenia.

Na podstawie art. 117 § 2[1] Kodeksu cywilnego w brzmieniu obowiązującym z dniem 9 lipca 2018 r. po upływie terminu przedawnienia nie można domagać się zaspokojenia roszczenia przysługującego przeciwko konsumentowi.

Status pozwanego jako konsumenta nie budził wątpliwości w świetle art. 22[1] Kodeksu cywilnego, według którego za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową.

Termin przedawnienia roszczenia wynikającego z umowy pożyczki, przysługującego podmiotowi dającemu pożyczkę, określa art. 118 Kodeksu cywilnego.

W art. 722 Kodeksu cywilnego określony został jedynie termin przedawnienia roszczenia biorącego pożyczkę o wydanie przedmiotu pożyczki, nieznajdujący zastosowania w sprawie niniejszej.

Na podstawie art. 118 Kodeksu cywilnego w brzmieniu obowiązującym z dniem 9 lipca 2018 r. jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi sześć lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej - trzy lata. Jednakże koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż dwa lata.

Uwzględniając okoliczność, że roszczenie z umowy pożyczki przysługujące względem pozwanego związane było z działalnością gospodarczą prowadzoną zarówno przez powoda, jak i poprzedniego wierzyciela pozwanego ( (...) z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W.), na podstawie art. 118 Kodeksu cywilnego należało przyjąć w sprawie niniejszej, że termin przedawnienia roszczenia objętego żądaniem pozwu wynosił trzy lata.

Zważywszy na wymagalność roszczenia polegającego na zwrocie kapitału pierwszej z udzielonych pożyczek wraz z umówionymi odsetkami kapitałowymi z dniem 23 marca 2020 r., bieg trzyletniego terminu przedawnienia roszczenia względem pozwanego nie upłynął przed wniesieniem pozwu w sprawie niniejszej w dniu 11 października 2023 r.

Podstawę zasądzenia od pozwanego na rzecz powoda kwoty 2.317,00 zł, tytułem kosztów procesu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty stanowiły art. 98 § 1, 1[1] i 3 w zw. z art. 99 oraz 100 Kodeksu postępowania cywilnego.

Według art. 98 § 1 i 3 w zw. z art. 99 Kodeksu postępowania cywilnego przegrywający sprawę powinien zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony, w tym wynagrodzenie pełnomocnika będącego adwokatem lub radcą prawnym.

W myśl art. 100 Kodeksu postępowania cywilnego sąd może włożyć na jedną ze stron obowiązek zwrotu wszystkich kosztów, jeżeli określenie należnej sumy zależało od oceny sądu. Taki przypadek zachodzi natomiast w razie zasądzenia wierzytelności z umowy pożyczki z uwzględnieniem nieskuteczności postanowienia umownego zastrzegającego opłatę za refinansowanie pożyczki.

Celowe koszty procesu zasądzone od pozwanego jako przegrywającego sprawę na rzecz powoda jako wygrywającego stanowiła opłata sądowa uiszczona od pozwu w kwocie 500,00 złotych, wynagrodzenie pełnomocnika będącego radcą prawnym w kwocie 1.800,00 zł ustalonej według § 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz opłata skarbowa uiszczona od pełnomocnictwa w kwocie 17,00 zł.

Podstawę zasądzenia odsetek ustawowych od kosztów procesu stanowił natomiast art. 98 § 1[1] Kodeksu postępowania cywilnego, według którego od kwoty zasądzonej tytułem zwrotu kosztów procesu należą się odsetki, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty.

Z tych względów Sąd Rejonowy orzekł jak w sentencji.

Sędzia Robert Bełczącki